IJsduiker op de Afgedamde Maas

Op Tweede Kerstdag kreeg ik een appje met de melding dat er een IJsduiker was gezien op de Afgedamde Maas. Ik aarzelde geen moment en reed er heen. Aangekomen op de plaats waar het beest op Waarneming.nl was gemeld parkeerde ik in een parkeerhaventje, hoog op de dijk bij Andel met uitzicht over de rivier. 

De Afgedamde Maas is eigenlijk het oude maastracé dat in 1904 is afgedamd ter hoogte van Andel om het maaswater in het vervolg te dwingen via de nieuwgegraven Bergsche Maas langs Amer, Hollands Diep en Haringvliet, de weg naar zee te nemen. Vanaf dat moment is het samenspoelen van Maas en Waal bij Loevestein, ooit bezongen door Tollens, verleden tijd. 

Ruim een halve eeuw later is dit riviergedeelte door waterwinningsmaatschappij Dunea in gebruik genomen als natuurlijk spaarbekken, dat zich uitstrekt van Aalburg tot aan de sluis bij Andel. Met enig kunst en vliegwerk wordt  de kwaliteit van het rivierwater opgewaardeerd tot een kwaliteit die Zalm-waardig is. Dit gebeurt door grote hoeveelheden IJzersulfaat in het water te brengen ter hoogte van Aalburg waardoor de nare fosfaten die voorheen voor problematische bloei van blauw-algen zorgden, worden neergeslagen als onoplosbaar ijzerfosfaat. Resultaat hiervan is prachtig helder water, dat als een magneet de recreatie in het gebied heeft aangetrokken. Het water is kennelijk ook voldoende helder om een visspecialist als de IJsduiker aan te trekken. De eerste waarneming in ons Land van Heusden en Altena, voor zover na te gaan.

De IJsduiker is een broedvogel uit de Noordelijke toendras van Canada en Alaska, in Europa alleen bekend van IJsland waar ik hem ooit in zijn schitterende zomerkleed zag. Hij behoort tot de duikers, naaste familie van de futen. De IJsduiker is een reusachtige fuut (1,5 x zo groot) die diep in het water ligt. In ons land is hij alleen wintergast. Jaarlijks worden er tussen de vijftig en honderd exemplaren gezien, voornamelijk langs de kust.

Vanaf de dijk waar ik parkeer zie ik alleen enkele futen en kuifeenden maar geen IJsduiker. Heb ik weer. Als ik de enige zoeker was geweest dan had ik ‘em gemist maar gelukkig stopt er een andere vogelaar naast mij, en even later nog een. Dit blijken echte doorzetters, in het bezit van telescopen. We rijden verder en zoeken de rivier richting Veen af. Niets. Eén van de vogelaars keert om richting Andelse sluis. Als we daar 5 minuten later arriveren heeft  hij de IJsduiker inmiddels in beeld. Het zijn geen stilzitters hé, die ijsduikers. Constant duiken naar visjes of zoetwaterkreeft, meer onder dan boven water, en zo zitten ze in een oogwenk honderd meter verderop. In de scoop zie ik een fors beest met witte hals, dolksnavel en vaag gestreepte rug, winterkleed. In de oudste bijbel voor vogelaars, Nozemans ‘Nederlandsche Vogelen’ wordt breed uitgemeten dat dit echt waterdieren zijn: ‘zijn gaan is echter zeer bezwaarlijk, dewijl hij zich van zijne vleugels als steunsels bedienen moet, om het lijf in de rechtstandige gestalte te behouden, zij vallen anders voorover op den buik, en zijn dan gemakkelijk te vangen.’  IJsduikers schijnen inderdaad zeer onhandige lopers te zijn, volgens sommigen de reden dat ze voor gek worden versleten in Noord-Amerika waar ze Loon worden genoemd. Een andere uitleg is dat deze naamgeving (Loon – lunatic - maanziek) te maken heeft met de onheilspellende, klagend-melancholische roep die het dier in zijn broedgebieden laat horen. Wie dit een maal gehoord heeft vergeet het nooit meer. Helaas roepen ze in de winter niet, dan hebben vogelaars ook nog wat te zoeken. Ze zijn toch niet gek!                            

“The lunatic is on the grass
Remembering games and daisy chains and laughs
Got to keep the loonies on the path”
“And if the band you're in starts playing different tunes

I'll see you on the dark side of the moon”

Pink Floyd 1973

Fotografie: Jos van Oostveen, datum: 1 januari 2018

Cookie policy

Brabants Landschap gebruikt cookies om bijvoorbeeld de website te verbeteren en te analyseren, voor social media en om ervoor te zorgen dat u relevante advertenties te zien krijgt. Als u meer wilt weten over deze cookies ga dan naar brabantslandschap.nl/cookie-policy. Bij akkoord op deze cookie policy geeft u Brabants Landschap toestemming voor het gebruik van optimale cookies op onze websites. Klik op “Instellingen aanpassen” om uw voorkeuren te wijzigen.

Cookies accepteren Instellingen aanpassen