Jan Wolkers en de terugkeer van de zeearend

Op een zondagavond, november 1967, zat ik voor onze zwart-wit TV met mijn broertje en m’n vader toen Hein Donner op het scherm verscheen. Deze excentrieke schaakcoryfee, destijds ’s lands beste schaker, werd geïnterviewd omdat hij een toernooi in Venetië had gewonnen. Als prijs ontving Donner een gondel in goud, bezet met 24 briljanten, die hij aan het publiek toonde. 

Donner vertelde van plan te zijn de kostbare trofee te verkopen. Vervolgens wilde hij de opbrengst hiervan aan de Vietcong schenken zodat hiervoor een machinegeweer kon worden gekocht om de Amerikanen van repliek te dienen. Mijn geheugen laat me in de steek, maar het is niet denkbeeldig dat mijn vader in het Fries ‘Hwat in idioat’ heeft geroepen. Kennelijk choqueerde het mij zo enorm dat ik het nu nog weet.

En dat een machinegeweer zo duur was! Vele jaren later las ik het stukje ‘Generatiekloof’ van Donner, een korte column zoals Donner die gedurende een aantal jaren wekelijks in NRC schreef. Donner vertelt daarin dat hij destijds had aangegeven het geld aan het Medisch Comité Vietnam te zullen schenken om er medicijnen voor te kopen maar dat dat voor zijn part ook een machinegeweer mocht zijn, want de Amerikanen moesten Vietnam uitgeschopt worden. Een rel was geboren. Donner werd op staande voet ontslagen bij het weekblad Elsevier waar hij een schaakrubriek verzorgde.

Aan dit voorval moest ik weer denken toen ik in de vuistdikke biografie over Jan Wolkers, een nog groter enfant terrible uit de tweede helft van de vorige eeuw dan Hein Donner, las  dat  Wolkers in gedachten al de buit van drie miljoen voor de Nobelprijs voor de literatuur verdeelde. Als hij die zou winnen. Diverse vaderlandse fysici en chemici wonnen een Nobelprijs maar nooit ontving een Nederlandse schrijver deze hoogste eer. Harry Mulisch werd vaak getipt en toen Wolkers in 1978 een promotiereis naar Zweden maakte bleek zijn Zweedse uitgever hem een serieuze kandidaat te vinden. Van het prijzengeld wilde Wolkers 1 miljoen besteden aan, zoals hij zei, ‘het redden van de zeearend’. Zoals altijd zat hij ook hierbij weer in het brandpunt van de actualiteit. Deze majestueuze vogel was in Europa op het randje van uitsterven geraakt door de jacht en de pesticiden-crisis van de zestiger jaren. Vanaf 1970 werden er incidenteel enkele zeearenden waargenomen in ons land. Er ontstond discussie of moest worden overgegaan tot herintroductie van deze soort of dat door de groei in aantallen broedparen in Duitsland deze reusachtige roofvogel vroeg of laat zelf ons land wel als broedgebied zou ontdekken. Natuurbeschermers waren ervan overtuigd dat dit laatste het geval was. En zo geschiedde. Wolkers kreeg nooit de Nobelprijs en zijn voornemen om geld te doneren voor de zeearend bleek niet nodig. De Oostvaardersplassen en vele andere nieuwe ‘wetlands’ boden genoeg leefgebied. Het duurde nog tot 2006 voordat de eerste jonge zeearend in Nederland werd grootgebracht. Vanaf toen groeiden de aantallen broedgevallen, in 15 jaar naar 15 paar zoals de ondertitel luidt van het schitterende boek De zeearend in Nederland (feb 2020). Auteur Martijn de Jonge beschrijft hierin de succesvolle terugkeer van deze grootste onder de vaderlandse roofvogels. Ook in Brabant keerde hij terug.

Jan Wolkers overleed in oktober 2007. Hij heeft dus nog twee seizoenen broedende zeearenden meegemaakt. Het is mij niet bekend of en hoe hij dat heeft beleefd. Hoewel de lente van de zeearend net voor zijn dood en zonder zijn hulp begon, zou Wolkers de eerste zijn geweest om in dit verband de dichtregels van Fernando Pessoa te beamen: 

                Wanneer de lente komt 
                En als ik dan al dood ben
                Zullen de bloemen net zo bloeien
                En de bomen zullen niet minder groen zijn dan het vorig voorjaar.
                De werkelijkheid heeft mij niet nodig. 

Jaap van Diggelen, April 2020

Cookie policy

Brabants Landschap gebruikt cookies om bijvoorbeeld de website te verbeteren en te analyseren, voor social media en om ervoor te zorgen dat u relevante advertenties te zien krijgt. Als u meer wilt weten over deze cookies ga dan naar brabantslandschap.nl/cookie-policy. Bij akkoord op deze cookie policy geeft u Brabants Landschap toestemming voor het gebruik van optimale cookies op onze websites. Klik op “Instellingen aanpassen” om uw voorkeuren te wijzigen.

Cookies accepteren Instellingen aanpassen